Euskara

Irudien analisi forentsea

Irudi batek erakusten duena baino gehiago konta dezake. Ezagutu nola aztertzen diren haren jatorria, benetakotasuna eta edizio-zantzuak, argazki-ebidentzia interpretatzeko.

Argien eta itzalen analisia, irudi baten osotasuna aztertzeko
Argien eta itzalen koherentziaren analisia. Hany Farid-ena.

Ebidentziak fotografiatzea ikerketa forentsean gehien erabiltzen diren lanetako bat da.

Irudien analisi forentsea ebidentzia fotografikoa, bai digitala bai fotokimikoa, aztertzeko eta ikertzeko trebetasun zientifiko eta teknikoen multzoaz arduratzen den zientzia gisa defini dezakegu. Ebidentzia horren jatorria eta egiletza, irudiaren eta hura hartzeko erabilitako kameraren arteko harremana, eta irudiaren benetakotasuna bera, manipulatu gabe dagoela eta, beraz, duen froga-balioa interpretatu eta zehazten ditu.

Aditu forentseentzako erronka

Irudien analisi forentsea peritazio teknologikoaren erronka handienetako bat da, protokolo estandarizaturik ez dagoelako, software-tresnak urriak eta eraginkortasun txikikoak direlako eta irudi digitalaren sorreraren printzipio zientifiko eta teknologikoak oro har ezezagunak direlako. Ikuspegi ezkorra izatetik urrun, horrek erakusten du aukera liluragarri baten aurrean gaudela komunitate zientifikoarentzat. Horren erakusgarri dira irudien analisiari buruzko ikerketa ugariak, urtez urte esponentzialki ugaritzen direnak eta analisi-metodo berrien oinarri teorikoa ezartzen dutenak.

Kopiatutako elementuak identifikatzea, irudien analisiaren bidez
Algoritmoen erabilera, dokumentu eta irudietan kopiatutako elementuak identifikatzeko. Alejandro Maestre

Metodoen gabezia neurri handi batean gertatzen da gaur egun irudien analisi forentsea informatika forentsearen esparruan sartzen delako, irudia ebidentzia digital gisa hartuta. Neurri batean hala bada ere, irudi digitalen peritazioak fitxategien ezaugarri informatikoez haragoko analisia behar du; azterketa holistikoa eskatzen du, argazkilaritzaren oinarri den espektro teknologiko zabal osoa kontuan hartuko duena: optika geometrikoa eta ondulatorioa, CCD eta CMOS sentsoreen hardware-elementuen azterketa, interpolazio kolorimetrikoko kalkuluak, sentsorearen seinale analogikoa Raster RGB irudi digital bihurtzea, konpresio-sistemak, artefaktu bisualak, fotogrametria, etab. Horrela bakarrik gainditu ahal izango ditugu informazio deszentralizatuaren aro berri honek dakartzan erronka berriak.

Mugimenduaren ondorioz lausotutako irudi baten eta xehetasunak aztertzeko prozesatutako bertsioaren arteko konparazioa
Artefaktuen zuzenketa, ezkutuko datuak eta objektuak ezagutzeko. Alejandro Maestre

Irudien peritu-jardunaren helburua metodo zientifiko bat ezartzea da, kausak eta haien jatorria zehazteko eta agintaritza judizialei horiek berme handienekin ulertzen eta aztertzen laguntzeko.

Irudien analisi forentsearen helburuak hiru multzotan bana ditzakegu:

  • Irudiaren autentifikazioa eta jatorria —analisi mota honetan nagusitu den termino anglosaxoia “camera balistic” da—
  • Fitxategi informatikotik nahiz iruditik bertatik informazioa lortzea.
  • Ebidentziak zaintzea eta berme handienekin aurkeztea, zaintza-katea une oro errespetatuz.

Berme metodologikoa

Irudien analisi forentsearen lan-fluxua
Irudien analisi forentsearen lan-fluxua. Alejandro Maestre

Ebidentzia digitalak lortzea, ISO/IEC 27037:2016 arauan deskribatutako ebidentzia elektronikoak identifikatzeko, biltzeko, eskuratzeko eta zaintzeko jarraibideen arabera. Arau horrek gomendatzen du informazio garrantzitsua duen gailuaren memoriaren irudi forentse bat sortzea. Memoria hori ondoren aztertuz, ustekabean edo nahita ezabatutako datuak ere lor daitezke.

Lortutako emaitzetan eta kasu bakoitzaren aurretiazko balorazioan oinarrituta, txosten argi eta zehatz bat egingo da, egindako ebidentzia-bilketa eta peritu-analisi guztiak dokumentatzeko. Horrela, lanaren balorazioa frogatuko duen froga juridiko bat lortuko da, berme handienekin. Txostena UNE 197010:2015 arauari jarraituz eta gure perituek metatutako esperientzia osoan oinarrituta idatziko da, balizko prozedura judizialean berme handienak emateko.

Irudien analisi forentsearen helburuak

Irudien analisi forentseak aukera zabala eskaintzen du argazki-ebidentzia aztertzeko. Hona hemen bere eginkizun nagusietako batzuk:

Ebidentziak identifikatzea eta sailkatzea.

  • Biltegiratze-euskarriak klonatzea.
  • Zaintza digital kodetua.
  • Edozein argazki- edo bideo-irudi manipulatu ez dela egiaztatzea.
  • Irudiaren osotasuna aztertzea: klonazioak, fotomuntaketak, irudi-artefaktuak eta abar detektatzea.

Informazioa lortzea.

  • Neurketa zehatzak egitea: analisi fotogrametrikoa, ortoargazkiak.
  • Pertsonak identifikatzea: analisi biometrikoa.
  • Ezkutuko datuak lortzea: esteganografia.
  • Metadatuak aztertzea: sistema eragilearen informazioa, e-mail metadatuak, argien eta itzalen azterketa.

Irudia hobetzea.

  • Lausotzeak eta mugimendu-efektuak ezabatzea: konboluzio-teknikak, mailen doikuntza eta abar.
  • Bilbeak eta testurak ezabatzea: Fourier-en transformatua kalkulatzea.

Irudiaren iturria zalantzarik gabe lotzea.

  • Irudiaren jatorria eta egiletza zehaztea.
  • Metadatuen analisia, fitxategiaren analisi logikoa eta bitarra.
  • Edozein argazki-irudi edo bideo manipulatu ez dela egiaztatzea
  • Artefaktuen analisia.

Azterketaren irismena

Analisia galdera zehatz batetik eta eskuragarri dagoen materialetik abiatuta diseinatzen da. Behaketak, kontraste-probak eta kasurako egokiak diren metodoak konbinatzen dira, eta eragiketak eta mugak dokumentatzen dira. Emaitzek hipotesi bat babestu, hura baztertzeko elementuak eman edo ondorio erabakigarririk ez izan dezakete. Fitxategi baten kontserbazioa, haren jatorria eta eszenaren interpretazioa elkarren artean lotutako alderdiak dira, baina bereiz aztertu behar dira.

Ondorengo arloek argazkigintza eta bideoa aztertzeko aukerak zabaltzen dituzte. Haien aplikazio zehatza kasuaren, eskuragarri dagoen materialaren eta behar den espezializazioaren arabera baloratzen da.

Eszena, irudi-hartzea eta fitxategia

Non bilatzen dugu informazioa?

Argazki batek eszena bat irudikatzen du, baina irudi-hartze baten eta fitxategi baten gainean egindako eragiketen emaitza ere bada.

Ilustrazio kontzeptuala · Fikziozko eszena

  1. 01 · Eszena

    Edukia, geometria, argiak eta itzalak. Bateragarriak al dira ikusgai dauden elementuak eta esleitu zaien testuingurua?

  2. 02 · Irudi-hartzea

    Optika, sentsorea eta kameraren prozesamendua. Zer aztarna gordetzen ditu irudiak nola lortu zen jakiteko?

  3. 03 · Fitxategia

    Metadatuak, koadro txikiak, kodeketa eta konpresioa. Zer informazio dauka kopia honek?

  4. 04 · Analisia

    Erreferentziekin alderatzea eta metodo egokiak erabiltzea. Zein hipotesi babesten dituzte emaitzek, eta zein mugarekin?

Eszenak, irudi-hartzeak eta fitxategiak informazio desberdina ematen dute. Analisiak haien arteko harremanak aztertzen ditu, galdera zehatz bati erantzuteko.

Fitxategia eta haren sorreraren aztarnak

1. Fitxategiaren egitura, metadatuak eta konpresioa

Fitxategi batek bere kapturari, formatuari eta jasan dituen eraldaketa batzuei buruzko informazioa gorde dezake. Goiburuen, EXIF, IPTC edo XMP metadatuen, miniaturen eta konpresio-ezaugarrien azterketari esker, datu horiek kontrastatu eta inkoherentziak bila daitezke. Multzo osoa interpretatzen da: metadatuetan idatzitako data batek ez du berez frogatzen eszena noiz kapturatu zen, eta berriro konprimitzeak ez du nahitaez manipulazio engainagarririk adierazten.

Adibidea: jasotako fitxategia sare sozial baterako esportatutako kopia batekin alderatzea.

2. Tokiko manipulazioak eta prozesamenduaren aztarnak

Analisiaren bidez, eskualde bikoiztuak, gehitutako edo ezabatutako elementuak eta interpolazioaren, birlaginketaren, zarataren edo edizioaren aztarnetako aldeak bila daitezke. Korrespondentziek eta kokapen-mapek aztertu beharreko eremuak mugatzen laguntzen dute. Horiek interpretatzean, kontuan hartu behar dira testura errepikakorrak, kameraren prozesamendu arrunta eta antzeko erantzunak sor ditzaketen beste kausa batzuk.

Adibidea: eremu bat irudiaren beste atal batetik datorren aztertzea, bat-etortzeak eta egitura kontrastatuz.

3. Eszenaren koherentzia fisikoa eta optikoa

Argiztapenak, itzalek, islek, perspektibak eta optikaren efektuek irudi bat nola eratu zen jakiteko informazioa ematen dute. Horien azterketak aukera ematen du egiaztatzeko ea elementu desberdinak bateragarriak diren kaptura-baldintza jakin batzuekin. Ondorioak erabilitako hipotesien eta zenbait alderdiren mende daude, hala nola argi-iturri bat baino gehiago edo gainazal ez-lauak egotearen mende.

Adibidea: itzalen norabidea objektuen geometriarekin kontrastatzea.

Jatorria eta nondik norakoa

4. Kameren, sentsoreen eta irudi-hartzerako gailuen azterketa

Irudi batzuek sentsorearekin eta gailuaren prozesamenduarekin lotutako patroiak gordetzen dituzte. Erreferentziazko irudiekin alderatzeak jatorrizko kamerari edo fitxategien arteko harremanei buruzko zantzuak eman ditzake. Kalitatea, jasandako eraldaketak eta gailuek parteka ditzaketen patroiak baloratu behar dira. Kamera batekiko lotura eta hura erabili zuen pertsonaren identifikazioa gauza desberdinak dira.

Adibidea: zalantzan dagoen fitxategi bat hainbat gailuren kontroleko kapturarekin alderatzea.

5. Jatorri egiaztagarria eta eduki-kredentzialak

C2PA kredentzialak daudenean, fitxategi baten jatorriari eta edizioei buruzko adierazpen sinatuak, horiek edukiarekin duten lotura eta sinatzailearenganako konfiantza azter daitezke. Informazio horrek irudiaren azterketa osatzen du. Kredentzial baliodun batek ez du berez eszenaren egiazkotasuna frogatzen; kredentzialik ez egoteak ere ez du irudi bat faltsua denik egiaztatzen.

Adibidea: kaptura baten eta haren bertsio editatuen jarraipena egitea, egiaztatutako informazioa eta dokumentatu gabeko urratsak bereiziz.

Jatorria eta C2PA

Historiaren zer zati egiazta dezakegu?

Kredentzialek fitxategi bat haren jatorriari eta aldaketei buruzko adierazpen sinatuekin lot dezakete. Haien eskuragarritasuna eta baliozkotzearen emaitza bereiz aztertu behar dira.

  1. 01

    Kaptura

    A fitxategia, adierazpen sinatu batekin.

  2. 02

    Dokumentatutako edizioa

    B fitxategia: adierazitako aldaketak eta jatorriari buruzko erreferentzia.

  3. 03

    Kopiaren azterketa

    Lotura, sinadura eta konfiantza egiaztatuta kasu honetan.

Egoera kontzeptualak, benetako fitxategirik edo kredentzialik gabe. Dokumentatutako edizio bat historia egiaztagarri baten parte izan daiteke.

Jatorria egiaztatzeko bide bat dago.

Kasu honetan, adierazpenak fitxategiari lotuta daude, eta sinadura eta haren fidagarritasuna egiaztatu dira. Horrek adierazitako jatorria aztertzeko aukera ematen du; berez ez du frogatzen irudikatutakoa gertatu denik.

Ez dugu egiaztatzeko bide hori.

Kasu honetan, kopiak ez du kredentzial eskuragarririk eskaintzen. Horrek ez du faltsutasuna frogatzen. Beste bertsio batzuk eska daitezke, eta metadatuak, prozesatze-arrastoak eta testuingurua azter daitezke.

Fitxategiarekiko loturak huts egiten du.

Jasotako edukia ez dator bat aztertutako lotura kriptografikoarekin. Zer aldatu den eta zergatik ikertu behar da. Akats horrek ez du berez zehazten aldaketa baten asmoa, ezta eszenaren egiazkotasuna ere.

IA bidez sortutako edo aldatutako bideoa eta irudiak

6. Bideoaren analisi forentsea eta denborazko jarraitutasuna

Fitxategiaren eta fotograma-sekuentziaren analisiak jauziak, errepikapenak eta abiadura-aldaketak aztertzeko aukera ematen du. Behaketa horiek grabazio-sistemarekin alderatzen dira: etendura batek arrazoi teknikoak izan ditzake, eta ez du berez edizio bat egin denik frogatzen.

7. Irudi sintetikoak, betetze generatiboa eta deepfakeak

Irudi bat osorik sortzeak, aurpegi bat ordezkatzeak eta eremu bat aldatzeak galdera desberdinak planteatzen dituzte. Horiek aztertzeko, jatorria, arrasto teknikoak, koherentzia bisuala eta denborazkoa, eta jasotako materialerako ebaluatutako detekzio-tresnak konbina daitezke. Detektagailu baten errendimendua, besteak beste, haren ebaluazioan kontuan hartutako sorgailuen eta transformazioen araberakoa da. Baliteke eskuragarri dagoen informazioa nahikoa ez dela ondorioztatu behar izatea.

Adibidea: konpresio bera aplikatu zaien irudi sortu bat eta kontroleko argazki bat alderatzea.

Eszenak duen informazioa

8. Irudiaren hobekuntza eta kalitatearen ebaluazioa

Kontrastea doitzeak, zarata tratatzeak, egonkortzeak edo lausotasuna zuzentzeko zenbait eragiketak erregistratutako informazioaren azterketa erraz dezakete. Eragiketak dokumentatu eta jatorrizkoa gordetzen da, zer xehetasun diren egonkorrak eta zer muga geratzen diren baloratzeko. Hobekuntzak ez du bermatzen galdutako informazioa berreskuratzea; sorkuntza artifizialaren bidez sortutako xehetasunak ez dira jatorrizko fitxategian ikusitakotzat aurkezten.

Adibidea: xehetasun bat prozesamendu dokumentatu baten aurretik eta ondoren erakustea.

9. Fotogrametria eta eszenen neurketa

Irudiek dimentsioak, posizioak eta erlazio espazialak estimatzeko aukera eman dezakete, erreferentzia eta baldintza geometriko nahikoak daudenean. Analisiak perspektiba, kalibrazioa, distortsio optikoa eta neurketaren ziurgabetasuna hartzen ditu kontuan. Azaltzen da zer datuk eusten dioten estimazioari eta noiz ez duten irudiek neurketa defendagarri bat egiteko aukerarik ematen.

Adibidea: eszenean identifikatutako erreferentzia-plano baten gainean dimentsio bat estimatzea.

10. Pertsonen, objektuen eta ezaugarri ikusgaien alderaketa

Konparazioak irudien arteko antzekotasunak eta aldeak aztertzen ditu, bereizmena, jarrera, perspektiba eta argiztapena kontuan hartuta. Aurpegi-ezaugarrietan eta jantzien, ibilgailuen edo objektuen ezaugarrietan aplika daiteke. Aurpegien konparazioan, ebaluazio morfologikoa eta berrikuspen teknikoa hautagaien bilaketa automatiko batetik bereizi behar dira. Ondorioaren irismena ikusgai dagoen informazioaren eta erabilitako metodoaren araberakoa da.

Adibidea: bi irudi konparatzeko zer ezaugarri erabil daitezkeen eta zein ebaluatu ezin diren dokumentatzea.

11. Testuingurua, geolokalizazioa eta denborazko koherentzia

Beste irudi batzuekin, eszenako elementuekin eta dokumentatutako iturriekin alderatzeak argazki edo bideo bati esleitutako lekua edo testuingurua egiaztatzen lagun dezake. Posizio- eta denbora-datuak informazio bisualarekin batera aztertzen dira; hala dagokionean, itzalen eta eguzki-argiztapenari buruzko hipotesien arteko bateragarritasuna ere aztertzen da. Aldaketarik gabeko irudi bat deskribapen oker batekin zabaldu izana gerta daiteke.

Adibidea: argazki bat aurkezten den leku eta uneari dagokion ikertzea.

Aplikazio espezializatuak

12. Irudi infragorria, ultramorea eta multispektrala

Argiztapen- eta iragazketa-baldintza kontrolatuetan irudiak hartzeak ohiko argazki batean ikusten ez diren aldeak aztertzeko aukera ematen du. Dokumentuak, materialak eta zenbait zantzu aztertzen lagun dezake. Irudiak modu egokian hartzea eta ebaluazio espezializatua egitea eskatzen du: irudi infragorri bat ez da lortzen argi ikusgaiko argazki bati kolore-iragazki bat aplikatuta, eta erantzun optiko batek ez du berez substantzia bat identifikatzen.

Adibidea: lagin beraren irudiak baldintza desberdinetan hartuta alderatzea.

13. Irudi zientifikoen osotasuna

Laborategiko irudiak eta argitalpenak azter daitezke, haien interpretazioari eragiten dioten berrerabilerak, bikoizketak, muntaketak eta doikuntzak aurkitzeko. Konparazioak panel edo dokumentu desberdinak har ditzake barne, eta irudiak eskuratzeko jatorrizko fitxategiekin alderatuz egiazta daiteke. Bat-etortze edo anomalia bat detektatzeak ikertu beharreko auzi bat irekitzen du; horrek ez du berez zehazten ez haren kausa, ez irudia prestatu zuenaren asmoa.

Adibidea: behaketa desberdin gisa aurkeztutako bi paneletan eremu bera aurkitzea.

14. Esteganalisia eta datu ezkutuak

Fitxategi batzuek bistaratze arruntean agertzen ez den informazioa izan dezakete. Haien egitura eta seinalearen zenbait propietate aztertzeak ezkutatze-zantzuak edo ur-marka ezagunak dauden ikertzeko aukera ematen du. Datu horiek detektatzeko eta berreskuratzeko aukera erabilitako prozeduraren eta fitxategiaren kontserbazioaren araberakoa da; tresna baten erantzun negatiboak ez ditu ezkutatze-metodo guztiak baztertzen.

Adibidea: irakurle batek ikus ditzakeen metadatuen, seinalean ezkutatutako informazioaren eta detektatzeko diseinatutako marka baten arteko aldea azaltzea.

Gidak eta irakurgaiak

Bibliografiak eta gida profesionalek teknika bakoitza, hura aplikatzeko baldintzak eta mugak testuinguruan kokatzen laguntzen dute.

Kameraren aztarnei, IAri eta osotasun zientifikoari buruzko ikerketa

Arlo hauek honako hauekin lotuta daude: dokumentoskopia, argazkigintza forentsea eta artelanen argazkigintza. Metodoetan eta haien aplikazioan sakontzeko, kontsultatu irudien analisi forentseko ikastaroa.

Irudien analisi forentseari buruzko kontsulta egin ↗

Arakatu beste espezialitate batzuk

Irudi zientifiko eta forentsearen espezialitate guztiak · Ezagutu AEICFko bazkideak