Jabetza intelektuala
Irudien analisia eta ebidentzien dokumentazioa, obra grafikoen eta ikus-entzunezkoen egiletza eta erabilera aztertzeko.
Jabetza intelektuala
Gero eta konektatuago dagoen mundu batean bizi gara, eta ikus-entzunezko edukietarako sarbidea izugarri hobetu da. Horrek abantaila handiak ekarri dituen arren, informazioaren teknologiek hainbat desabantaila ere ekarri dizkiete edukien sortzaileei. Edizio-teknologien demokratizazioak gero eta errazagoa egiten du edukiak lapurtzea eta legez kanpo erabiltzea, eskubideak behar bezala laga gabe. Horrez gain, egilearen baimenik gabe aldatutako obren eskubide moralak etengabe urratzen dira. Horren guztiaren ondorioz, ikus-entzunezko obren egileak babesik gabe daude beren lanen egiletza frogatzeko orduan, eta ezin dituzte beren eskubideak erabili halako gehiegikerien aurrean.
Arazo horiek konpontzen laguntzeko, AEICFk edozein obra grafiko edo ikus-entzunezkoren egiletzaren froga eztabaidaezinak modu zientifikoan egiaztatzeko aukera eskaintzen du, obraren jatorria eta egiletza argi azaltzen dituen peritu-txosten baten bidez. Peritu-froga hori oso baliotsua izango da obra legez kanpo erabili dutenekin negoziazio bat formalizatzeko edo haien aurkako demanda bat aurkezteko orduan.
Jabetza intelektuala obra eta prestazio sortzaileen gainean haien egileei eta beste titular batzuei, ekoizleak nahiz eskubide horiek kudeatzen dituzten erakundeak izan, dagozkien eskubideen multzoa da.
Paperean, dena oso argi dago. Baina zer gertatzen da errealitatean? Aro guztiz digitalean, egileentzat gero eta konplexuagoa da eskubide horiek defendatzea (1/1996 Legegintzako Errege Dekretua, apirilaren 12koa, Jabetza Intelektualari buruzkoa). Sarritan galdetzen digutenez, gustatzen zait argitzea Lege honek edozein obra babesten duela sortzen den unetik bertatik, eta titularrek legezko babes osoa dutela une horretatik aurrera, inolako baldintza gehigarririk bete beharrik gabe. Baina irudien edo diseinuen lapurreta etengabea da gaur egun, eskumuturraren mugimendu batez kopiatu eta itsastea bezain ohikoa.
Legeak babesten gaitu, bai. Baina delitua frogatzen jarraitu behar da. Fitxategi horiek banatzeko abiadura dela eta, metodo berriak behar dira ebidentziak biltzeko; gero, gure perituek beren txostenetan erabiliko dituzte. Alferrik da Legeak (abenduaren 23ko 3/2008 Legea) artistei, argazkilariei eta diseinatzaileei ordainsariak jasotzeko eskubidea aitortzea, baldin eta haiek ez badira gai delitu horien frogak aurkezteko. Gaur egun, egileen eskubideen defentsak hobera egin du nabarmen, Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministerioaren Jabetza Intelektualaren Batzordeari esker; hala ere, delituak ebidentzia ukigarrien bidez frogatzen jarraitu behar da.
Espainiako legediak, zorionez, jabetza intelektualeko eskubideak babesteko zenbait mekanismo eskaintzen ditu, eta aukera dago administrazio-, zibil- eta/edo zigor-arloko ekintzak abiarazteko.
Horretarako, AEICF elkartean lehenik jabetza intelektualaren mota identifikatzea gomendatzen dugu. Jabetza intelektual mota batzuk daudenez, garrantzitsua da haien arteko aldeak ulertzea. Lapurtu denaren arabera zehaztuko dira zer eskubide dituzun eta gaiari nola heldu beharko diozun. Hauek dira gure elkartean lantzen ditugun jabetza intelektual motak:
- Egile-eskubideek babestutako materiala: adierazpen-euskarri ukigarri batean finkatutako jatorrizko materiala egile-eskubideen bidez babes daiteke. Erraz ulertuko dituzun lanen adibideak dira poemak, argazkiak, margolanak, softwarea eta musika… Digitala ala analogikoa? Berdin dio! AEICF elkartean gure espezialitatea softwarea, argazkiak eta obra plastikoa edo diseinu grafikoa dira, analogikoak (horma-irudiak, euskarri inprimatuak, kartelak, liburuak, etab.) zein digitalak (fitxategi digitalak).
- Marka erregistratuak: marka erregistratu bat produktu batzuen jatorria identifikatu eta beste batetik bereizten duen hitz, sinbolo, esaldi edo diseinua da. Zerbitzu-marka bat produktuen jatorria beharrean zerbitzuen jatorria identifikatzen duen marka erregistratua da.
Eta orain, zure egile-eskubideak defendatzeko unea da:
- Egile-eskubideek babestutako lana erreproduzitzea.
- Egile-eskubideek babestutako lana jendaurrean erakustea.
- Egile-eskubideek babestutako lanean oinarritutako «obra eratorriak» prestatzea;
- Egile-eskubideek babestutako lanaren kopiak jendeari banatzea, salmentaren bidez edo erakusteko baimenaren bidez.
Hori modu digitalean edo analogikoan egiteak ez du delitua aldatzen. Zuk marraztutako orri bat nahiz zure webguneko irudi bat hartzen badute, lapurtzen ari zaizkizu. Argi izan hori.
Nolanahi ere, eskubideen urraketa dokumentatu behar da beti. Eta hor dago auziaren muina. Ingurune digitalean, hori nahiko konplexua da nola egin ez badakizu. Horretarako, gure peritu tituludunek pantaila- eta webgune-kapturak egiten dituzte; horiek PDF batean ziurtatu eta zifratzen dira, AES eta RSA sinadura digitalen bidez (gako asimetrikoak eta zifratze-algoritmoak). Fitxategi horietan IP helbideak, zerbitzariak eta kasurako baliagarria izan daitekeen edozein datu sentikor jasotzen dira. Fitxategi mota horiek guztiz baliodunak dira arbitraje batean, epaiketa batean edo administrazio-prozedura batean ere. Zaintza-katea zorrotz errespetatzen da. Kontrako alderdiarekin eztabaida-prozesu betean bazaude, epaiketa batean baliodunak diren eta jaso izanaren agiri digitala duten e-mailak bidaltzen irakatsiko dizugu, edukia zifratze eta sinadura digitalaren bidez ziurtatzen baita.
Normalean, arbitraje edo bitartekaritza kasuetan txostenak, eta epaiketa kasuetan txosten perizialak, bi perituk sinatuko dituzte: ingeniari informatiko batek eta arte grafikoetako edo diseinuko teknikari batek, edo arlo horretan unibertsitate-titulua duen argazkilari batek. Horrela, aurkako alderdiak kontraesanean alega dezakeen edozein forma-akats estaltzen da. Kasu askotan, gure bezeroak lapurretaren ondorioz jasandako kalte-galerak baloratu beharko dira, eta estimazio hori txostenean jasoko da.
Ez itxaron gehiago zure eskubideak defendatzeko. Ez dira prozesu konplexuak, eta epaiketara eramaten diren kasuen proportzio handi batean arrakasta lortzen da. Gure eskubideen muga nagusia geu gara, delitu horiei ezjakintasunagatik edo utzikeriagatik jaramonik egiten ez diegunean, haserre pertsonalean geratu eta harago joaten ez garenean.