Galego

Análise Forense de Imaxes

Unha imaxe pode contar máis do que mostra. Explora como se estudan a súa orixe, a súa autenticidade e os indicios de edición para interpretar a evidencia fotográfica.

Análise de luces e sombras para estudar a integridade dunha imaxe
Análise da integridade de luces e sombras. Por Hany Farid.

Fotografar evidencias é un dos traballos máis habituais na investigación forense.

Podemos definir a análise forense de imaxes como a ciencia que comprende o conxunto de habilidades científicas e técnicas para a análise e a investigación da evidencia fotográfica (tanto en formato dixital como fotoquímico), interpretando e determinando a súa orixe e autoría, a relación entre unha imaxe e a cámara coa que se tomou, así como a autenticidade da propia imaxe, a ausencia de manipulación e, polo tanto, o seu valor probatorio.

Un reto para os profesionais forenses

A análise forense de imaxes constitúe un dos maiores retos da peritación tecnolóxica debido á ausencia de protocolos estandarizados, á escaseza e ineficacia das ferramentas de software e ao descoñecemento xeneralizado dos principios científicos e tecnolóxicos da formación da imaxe dixital. Isto, lonxe de ser unha visión pesimista, demostra que nos atopamos ante unha oportunidade fascinante para a comunidade científica. Proba diso son os numerosos estudos sobre análise de imaxe, que medran exponencialmente ano tras ano e establecen a base teórica sobre a que se sustentarán os novos métodos de análise.

Identificación de elementos copiados mediante análise de imaxes
Uso de algoritmos para a identificación de elementos copiados en documentos e imaxes. Por Alejandro Maestre

Gran parte da falta de métodos débese a que, na actualidade, a análise forense de imaxes se inclúe no campo da informática forense, tratando a imaxe como unha evidencia dixital, e en certo modo así é, pero a peritaxe de imaxes dixitais precisa dunha análise que vaia máis alá das propias cualidades informáticas dos arquivos. Require un estudo holístico que contemple todo o amplo espectro tecnolóxico no que se sustenta a fotografía: a óptica xeométrica e ondulatoria, o estudo dos elementos de hardware dos sensores CCD e CMOS, os cálculos de interpolación colorimétrica, a conversión do sinal analóxico do sensor en imaxes dixitais Raster RGB, os sistemas de compresión, os artefactos visuais, a fotogrametría, etc. Só deste xeito poderemos superar os novos retos aos que se enfronta esta nova era da información descentralizada.

Comparación dunha imaxe movida e do seu procesamento para examinar detalles
Corrección de artefactos para o recoñecemento de datos e obxectos ocultos. Por Alejandro Maestre

Os obxectivos da práctica pericial de imaxes consisten en establecer un método científico que permita precisar as causas e a súa orixe, facilitando a súa comprensión e análise ás autoridades xudiciais coas máximas garantías.

Podemos establecer tres grupos de obxectivos na análise forense de imaxes:

  • Autenticación e orixe da imaxe —o termo anglosaxón que se impón nesta modalidade de análise é “camera balistic”—
  • Obter información tanto do arquivo informático como da propia imaxe.
  • Preservar as evidencias e presentalas coas máximas garantías, respectando en todo momento a cadea de custodia.

Garantía metodolóxica

Fluxo de traballo da análise forense de imaxes
Fluxo de traballo da análise forense de imaxes. Por Alejandro Maestre

A obtención de evidencias dixitais segundo as directrices para a identificación, recollida, adquisición e preservación de evidencias electrónicas descritas na norma ISO/IEC 27037:2016. Segundo esta norma, recoméndase a creación dunha imaxe forense da memoria do dispositivo onde se atope a información relevante. Unha análise posterior desta memoria permite obter mesmo datos borrados de forma accidental ou intencionada.

Con base nos resultados obtidos e na súa valoración previa de cada caso, realizarase un informe claro e conciso que documente todas as evidencias e análises periciais realizadas para conseguir unha proba xurídica coas máximas garantías que demostre a valoración do traballo. O informe redactarase seguindo a norma UNE 197010:2015 e aproveitando toda a experiencia acumulada polos nosos peritos, achegando así as máximas garantías dentro do posible procedemento xudicial.

Obxectivos da análise forense de imaxes

A análise forense de imaxes ofrece un amplo abano de posibilidades á hora de estudar a evidencia fotográfica. Entre as súas funcións principais destacan:

Identificación e clasificación das evidencias.

  • Clonación de medios de almacenamento.
  • Custodia dixital codificada.
  • Verificación da non manipulación de calquera imaxe fotográfica e de vídeo.
  • Analizar a integridade da imaxe: detección de clonacións, fotomontaxes, artefactos de imaxe, etc.

Obtención de información.

  • Toma de medidas precisas: análise fotogramétrica, ortofotografías.
  • Identificación de persoas: análise biométrica.
  • Obtención de datos ocultos: esteganografía.
  • Análise de metadatos: información do Sistema Operativo, metadatos e-mail, estudo de luces e sombras.

Mellora da imaxe.

  • Eliminación de desenfoques e efectos de movemento: técnicas de convolución, axuste de niveis, etc.
  • Eliminación de tramas e texturas: cálculo da transformada de Fourier.

Vincular de forma inequívoca a fonte da imaxe.

  • Determinar a orixe e autoría da imaxe.
  • Análise de metadatos e análise lóxica e binaria do ficheiro.
  • Verificación da non manipulación de calquera imaxe fotográfica ou de vídeo
  • Análise de artefactos.

Alcance do exame

A análise deseñase a partir dunha pregunta concreta e do material dispoñible. Combínanse observacións, probas de contraste e métodos adecuados ao caso, documentando as operacións e as limitacións. Os resultados poden apoiar unha hipótese, achegar elementos para descartala ou resultar non concluíntes. A conservación dun arquivo, a súa procedencia e a interpretación da escena son aspectos relacionados que deben examinarse por separado.

Os seguintes campos amplían as posibilidades de estudo da fotografía e do vídeo. A súa aplicación concreta valórase segundo o caso, o material dispoñible e a especialización necesaria.

Escena, captura e arquivo

Onde buscamos a información?

Unha fotografía representa unha escena, pero tamén é o resultado dunha captura e de operacións sobre un arquivo.

Ilustración conceptual · Escena ficticia

  1. 01 · Escena

    Contido, xeometría, luces e sombras. Son compatibles os elementos visibles e o contexto atribuído?

  2. 02 · Captura

    Óptica, sensor e procesamento da cámara. Que trazas conserva a imaxe sobre como se obtivo?

  3. 03 · Arquivo

    Metadatos, miniaturas, codificación e compresión. Que información contén esta copia?

  4. 04 · Análise

    Contraste con referencias e métodos axeitados. Que hipóteses apoian os resultados e con que límites?

A escena, a captura e o arquivo achegan información distinta. A análise contrasta as súas relacións para responder unha pregunta concreta.

O arquivo e as pegadas da súa formación

1. Estrutura do arquivo, metadatos e compresión

Un arquivo pode conservar información sobre a súa captura, o seu formato e algunhas das transformacións que experimentou. O exame de cabeceiras, metadatos EXIF, IPTC ou XMP, miniaturas e características de compresión permite contrastar eses datos e buscar incoherencias. Interprétase o conxunto: unha data escrita nos metadatos non demostra por si soa cando se captou a escena, e unha recompresión non implica necesariamente unha manipulación enganosa.

Exemplo: comparar o arquivo recibido cunha copia exportada para unha rede social.

2. Manipulacións locais e pegadas de procesamento

A análise pode buscar rexións duplicadas, elementos engadidos ou eliminados e diferenzas nas pegadas de interpolación, remostraxe, ruído ou edición. As correspondencias e os mapas de localización axudan a delimitar zonas que requiren exame. A súa interpretación debe considerar as texturas repetitivas, o procesamento normal da cámara e outras causas que poden producir respostas semellantes.

Exemplo: estudar se unha zona procede doutra parte da imaxe, contrastando coincidencias e estrutura.

3. Coherencia física e óptica da escena

A iluminación, as sombras, os reflexos, a perspectiva e os efectos da óptica achegan información sobre como se formou unha imaxe. O seu estudo permite comprobar se diferentes elementos son compatibles cunhas condicións de captura determinadas. As conclusións dependen das hipóteses utilizadas e de aspectos como a presenza de varias fontes de luz ou superficies non planas.

Exemplo: contrastar a dirección das sombras coa xeometría dos obxectos.

A orixe e a procedencia

4. Estudo de cámaras, sensores e dispositivos de captura

Algunhas imaxes conservan patróns relacionados co sensor e co procesamento do dispositivo. A súa comparación con imaxes de referencia pode achegar indicios sobre a cámara de orixe ou sobre relacións entre arquivos. É necesario valorar a calidade, as transformacións sufridas e posibles patróns compartidos entre dispositivos. A relación cunha cámara é distinta da identificación da persoa que a utilizou.

Exemplo: comparar un arquivo cuestionado con capturas de control de varios dispositivos.

5. Procedencia verificable e credenciais de contido

Cando existen credenciais C2PA, é posible examinar as declaracións asinadas sobre a orixe e as edicións dun arquivo, a súa vinculación co contido e a confianza no asinante. Esta información complementa o exame da imaxe. Unha credencial válida non demostra por si soa a veracidade da escena; a súa ausencia tampouco acredita que unha imaxe sexa falsa.

Exemplo: seguir unha captura e as súas versións editadas, distinguindo a información comprobada dos pasos non documentados.

Procedencia e C2PA

Que parte da historia podemos verificar?

As credenciais poden vincular un ficheiro con declaracións asinadas sobre a súa orixe e os seus cambios. A súa dispoñibilidade e o resultado da validación deben examinarse por separado.

  1. 01

    Captura

    Ficheiro A cunha declaración asinada.

  2. 02

    Edición documentada

    Ficheiro B: cambios declarados e referencia á orixe.

  3. 03

    Exame da copia

    Vínculo, sinatura e confianza comprobados neste suposto.

Situacións conceptuais, sen ficheiros nin credenciais reais. Unha edición documentada pode formar parte dunha historia verificable.

Hai unha vía para verificar a procedencia.

Neste suposto, as declaracións están vinculadas ao ficheiro e comprobáronse a sinatura e a súa confiabilidade. Isto permite examinar a procedencia declarada; non demostra por si só que o representado ocorrese.

Non dispoñemos desa vía de verificación.

A copia non ofrece unha credencial accesible neste suposto. Iso non demostra falsidade. Pódense solicitar outras versións e examinar metadatos, trazas de procesamento e contexto.

A vinculación co ficheiro falla.

O contido recibido non coincide co vínculo criptográfico examinado. Hai que investigar que cambiou e por que. Este fallo non determina por si só a intención dunha modificación nin a veracidade da escena.

Vídeo e imaxes xeradas ou alteradas mediante IA

6. Análise forense de vídeo e continuidade temporal

A análise do ficheiro e da sucesión de fotogramas permite estudar saltos, repeticións e cambios de velocidade. Estas observacións cotéxanse co sistema de gravación: unha descontinuidade pode ter causas técnicas e non demostra por si soa unha edición.

7. Imaxes sintéticas, recheo xerativo e deepfakes

A xeración completa dunha imaxe, a substitución dun rostro e a modificación dunha rexión formulan preguntas distintas. O seu exame pode combinar procedencia, pegadas técnicas, coherencia visual e temporal, e ferramentas de detección avaliadas para o material recibido. O rendemento dun detector depende, entre outros factores, dos xeradores e das transformacións considerados na súa avaliación. Pode ser necesario concluír que a información dispoñible é insuficiente.

Exemplo: contrastar unha imaxe xerada e unha fotografía de control sometidas á mesma compresión.

A información que contén a escena

8. Mellora da imaxe e avaliación da súa calidade

O axuste de contraste, o tratamento do ruído, a estabilización ou determinadas correccións de desenfoque poden facilitar o exame da información rexistrada. Documéntanse as operacións e consérvase o orixinal para valorar que detalles son estables e que limitacións persisten. A mellora non garante recuperar información perdida; os detalles creados mediante xeración artificial non se presentan como observacións do ficheiro orixinal.

Exemplo: mostrar un detalle antes e despois dun procesamento documentado.

9. Fotogrametría e medición de escenas

As imaxes poden permitir estimar dimensións, posicións e relacións espaciais cando existen referencias e condicións xeométricas suficientes. A análise considera a perspectiva, a calibración, a distorsión óptica e a incerteza da medida. Explícase que datos sustentan a estimación e cando as imaxes non permiten unha medición defendible.

Exemplo: estimar unha dimensión sobre un plano de referencia identificado na escena.

10. Comparación de persoas, obxectos e características visibles

A comparación examina semellanzas e diferenzas entre imaxes, atendendo á resolución, á postura, á perspectiva e á iluminación. Pode aplicarse a trazos faciais e a características de pezas de roupa, vehículos ou obxectos. Na comparación facial, a avaliación morfolóxica e a revisión técnica deben diferenciarse dunha busca automática de candidatos. O alcance da conclusión depende da información visible e do método utilizado.

Exemplo: documentar que características permiten comparar dúas imaxes e cales non son avaliables.

11. Contexto, xeolocalización e coherencia temporal

A comparación con outras imaxes, elementos da escena e fontes documentadas pode axudar a contrastar o lugar ou o contexto atribuído a unha fotografía ou a un vídeo. Os datos de posición e tempo estúdanse xunto coa información visual; cando procede, tamén se examina a compatibilidade das sombras con hipóteses de iluminación solar. Unha imaxe sen alteracións pode ter sido difundida cunha descrición incorrecta.

Exemplo: investigar se unha fotografía corresponde ao lugar e ao momento cos que se presenta.

Aplicacións especializadas

12. Imaxe infravermella, ultravioleta e multiespectral

A captura baixo condicións controladas de iluminación e filtrado permite estudar diferenzas que non resultan visibles nunha fotografía convencional. Pode contribuír ao exame de documentos, materiais e determinados indicios. Require unha adquisición adecuada e unha avaliación especializada: unha imaxe infravermella non se obtén aplicando un filtro de cor a unha fotografía visible, e unha resposta óptica non identifica por si soa unha substancia.

Exemplo: comparar capturas rexistradas dunha mesma mostra en distintas condicións.

13. Integridade de imaxes científicas

As figuras de laboratorio e as publicacións poden examinarse para localizar reutilizacións, duplicacións, montaxes e axustes que afecten á súa interpretación. A comparación pode abranguer diferentes paneis ou documentos e contrastarse cos ficheiros de adquisición. Detectar unha coincidencia ou anomalía abre unha cuestión que debe investigarse; non determina por si só a súa causa nin a intención de quen preparou a figura.

Exemplo: localizar a mesma rexión en dous paneis presentados como observacións diferentes.

14. Esteganálise e datos ocultos

Algúns ficheiros poden conter información que non aparece na súa visualización normal. O estudo da súa estrutura e de determinadas propiedades do sinal permite investigar indicios de ocultación ou a presenza de marcas de auga coñecidas. A posibilidade de detectar e recuperar eses datos depende do procedemento empregado e da conservación do ficheiro; unha resposta negativa dunha ferramenta non descarta todos os métodos de ocultación.

Exemplo: explicar a diferenza entre metadatos visibles para un lector, información oculta no sinal e unha marca deseñada para a súa detección.

Guías e lecturas

A bibliografía e as guías profesionais axudan a situar cada técnica, as súas condicións de aplicación e as súas limitacións.

Investigación sobre pegadas de cámara, IA e integridade científica

Estes ámbitos relaciónanse coa documentoscopia, a fotografía forense e a fotografía de obras de arte. Para afondar nos métodos e na súa aplicación, consulta o curso de análise forense de imaxes.

Consultar sobre Análise Forense de Imaxes ↗

Explora outras especialidades

Todas as especialidades de imaxe científica e forense · Coñece os socios de AEICF