Análise Forense de Imaxes
Unha imaxe pode contar máis do que mostra. Explora como se estudan a súa orixe, a súa autenticidade e os indicios de edición para interpretar a evidencia fotográfica.

Fotografar evidencias é un dos traballos máis habituais na investigación forense.
Podemos definir a análise forense de imaxes como a ciencia que comprende o conxunto de habilidades científicas e técnicas para a análise e a investigación da evidencia fotográfica (tanto en formato dixital como fotoquímico), interpretando e determinando a súa orixe e autoría, a relación entre unha imaxe e a cámara coa que se tomou, así como a autenticidade da propia imaxe, a ausencia de manipulación e, polo tanto, o seu valor probatorio.
Un reto para os profesionais forenses
A análise forense de imaxes constitúe un dos maiores retos da peritación tecnolóxica debido á ausencia de protocolos estandarizados, á escaseza e ineficacia das ferramentas de software e ao descoñecemento xeneralizado dos principios científicos e tecnolóxicos da formación da imaxe dixital. Isto, lonxe de ser unha visión pesimista, demostra que nos atopamos ante unha oportunidade fascinante para a comunidade científica. Proba diso son os numerosos estudos sobre análise de imaxe, que medran exponencialmente ano tras ano e establecen a base teórica sobre a que se sustentarán os novos métodos de análise.
Gran parte da falta de métodos débese a que, na actualidade, a análise forense de imaxes se inclúe no campo da informática forense, tratando a imaxe como unha evidencia dixital, e en certo modo así é, pero a peritaxe de imaxes dixitais precisa dunha análise que vaia máis alá das propias cualidades informáticas dos arquivos. Require un estudo holístico que contemple todo o amplo espectro tecnolóxico no que se sustenta a fotografía: a óptica xeométrica e ondulatoria, o estudo dos elementos de hardware dos sensores CCD e CMOS, os cálculos de interpolación colorimétrica, a conversión do sinal analóxico do sensor en imaxes dixitais Raster RGB, os sistemas de compresión, os artefactos visuais, a fotogrametría, etc. Só deste xeito poderemos superar os novos retos aos que se enfronta esta nova era da información descentralizada.
Os obxectivos da práctica pericial de imaxes consisten en establecer un método científico que permita precisar as causas e a súa orixe, facilitando a súa comprensión e análise ás autoridades xudiciais coas máximas garantías.
Podemos establecer tres grupos de obxectivos na análise forense de imaxes:
- Autenticación e orixe da imaxe —o termo anglosaxón que se impón nesta modalidade de análise é “camera balistic”—
- Obter información tanto do arquivo informático como da propia imaxe.
- Preservar as evidencias e presentalas coas máximas garantías, respectando en todo momento a cadea de custodia.
Garantía metodolóxica
A obtención de evidencias dixitais segundo as directrices para a identificación, recollida, adquisición e preservación de evidencias electrónicas descritas na norma ISO/IEC 27037:2016. Segundo esta norma, recoméndase a creación dunha imaxe forense da memoria do dispositivo onde se atope a información relevante. Unha análise posterior desta memoria permite obter mesmo datos borrados de forma accidental ou intencionada.
Con base nos resultados obtidos e na súa valoración previa de cada caso, realizarase un informe claro e conciso que documente todas as evidencias e análises periciais realizadas para conseguir unha proba xurídica coas máximas garantías que demostre a valoración do traballo. O informe redactarase seguindo a norma UNE 197010:2015 e aproveitando toda a experiencia acumulada polos nosos peritos, achegando así as máximas garantías dentro do posible procedemento xudicial.
Obxectivos da análise forense de imaxes
A análise forense de imaxes ofrece un amplo abano de posibilidades á hora de estudar a evidencia fotográfica. Entre as súas funcións principais destacan:
Identificación e clasificación das evidencias.
- Clonación de medios de almacenamento.
- Custodia dixital codificada.
- Verificación da non manipulación de calquera imaxe fotográfica e de vídeo.
- Analizar a integridade da imaxe: detección de clonacións, fotomontaxes, artefactos de imaxe, etc.
Obtención de información.
- Toma de medidas precisas: análise fotogramétrica, ortofotografías.
- Identificación de persoas: análise biométrica.
- Obtención de datos ocultos: esteganografía.
- Análise de metadatos: información do Sistema Operativo, metadatos e-mail, estudo de luces e sombras.
Mellora da imaxe.
- Eliminación de desenfoques e efectos de movemento: técnicas de convolución, axuste de niveis, etc.
- Eliminación de tramas e texturas: cálculo da transformada de Fourier.
Vincular de forma inequívoca a fonte da imaxe.
- Determinar a orixe e autoría da imaxe.
- Análise de metadatos e análise lóxica e binaria do ficheiro.
- Verificación da non manipulación de calquera imaxe fotográfica ou de vídeo
- Análise de artefactos.
Alcance do exame
A análise deseñase a partir dunha pregunta concreta e do material dispoñible. Combínanse observacións, probas de contraste e métodos adecuados ao caso, documentando as operacións e as limitacións. Os resultados poden apoiar unha hipótese, achegar elementos para descartala ou resultar non concluíntes. A conservación dun arquivo, a súa procedencia e a interpretación da escena son aspectos relacionados que deben examinarse por separado.
Os seguintes campos amplían as posibilidades de estudo da fotografía e do vídeo. A súa aplicación concreta valórase segundo o caso, o material dispoñible e a especialización necesaria.
Escena, captura e arquivo
Onde buscamos a información?
Unha fotografía representa unha escena, pero tamén é o resultado dunha captura e de operacións sobre un arquivo.
Ilustración conceptual · Escena ficticia
-
01 · Escena
Contido, xeometría, luces e sombras. Son compatibles os elementos visibles e o contexto atribuído?
-
02 · Captura
Óptica, sensor e procesamento da cámara. Que trazas conserva a imaxe sobre como se obtivo?
-
03 · Arquivo
Metadatos, miniaturas, codificación e compresión. Que información contén esta copia?
-
04 · Análise
Contraste con referencias e métodos axeitados. Que hipóteses apoian os resultados e con que límites?
O arquivo e as pegadas da súa formación
1. Estrutura do arquivo, metadatos e compresión
Un arquivo pode conservar información sobre a súa captura, o seu formato e algunhas das transformacións que experimentou. O exame de cabeceiras, metadatos EXIF, IPTC ou XMP, miniaturas e características de compresión permite contrastar eses datos e buscar incoherencias. Interprétase o conxunto: unha data escrita nos metadatos non demostra por si soa cando se captou a escena, e unha recompresión non implica necesariamente unha manipulación enganosa.
Exemplo: comparar o arquivo recibido cunha copia exportada para unha rede social.
2. Manipulacións locais e pegadas de procesamento
A análise pode buscar rexións duplicadas, elementos engadidos ou eliminados e diferenzas nas pegadas de interpolación, remostraxe, ruído ou edición. As correspondencias e os mapas de localización axudan a delimitar zonas que requiren exame. A súa interpretación debe considerar as texturas repetitivas, o procesamento normal da cámara e outras causas que poden producir respostas semellantes.
Exemplo: estudar se unha zona procede doutra parte da imaxe, contrastando coincidencias e estrutura.
3. Coherencia física e óptica da escena
A iluminación, as sombras, os reflexos, a perspectiva e os efectos da óptica achegan información sobre como se formou unha imaxe. O seu estudo permite comprobar se diferentes elementos son compatibles cunhas condicións de captura determinadas. As conclusións dependen das hipóteses utilizadas e de aspectos como a presenza de varias fontes de luz ou superficies non planas.
Exemplo: contrastar a dirección das sombras coa xeometría dos obxectos.
A orixe e a procedencia
4. Estudo de cámaras, sensores e dispositivos de captura
Algunhas imaxes conservan patróns relacionados co sensor e co procesamento do dispositivo. A súa comparación con imaxes de referencia pode achegar indicios sobre a cámara de orixe ou sobre relacións entre arquivos. É necesario valorar a calidade, as transformacións sufridas e posibles patróns compartidos entre dispositivos. A relación cunha cámara é distinta da identificación da persoa que a utilizou.
Exemplo: comparar un arquivo cuestionado con capturas de control de varios dispositivos.
5. Procedencia verificable e credenciais de contido
Cando existen credenciais C2PA, é posible examinar as declaracións asinadas sobre a orixe e as edicións dun arquivo, a súa vinculación co contido e a confianza no asinante. Esta información complementa o exame da imaxe. Unha credencial válida non demostra por si soa a veracidade da escena; a súa ausencia tampouco acredita que unha imaxe sexa falsa.
Exemplo: seguir unha captura e as súas versións editadas, distinguindo a información comprobada dos pasos non documentados.
Procedencia e C2PA
Que parte da historia podemos verificar?
As credenciais poden vincular un ficheiro con declaracións asinadas sobre a súa orixe e os seus cambios. A súa dispoñibilidade e o resultado da validación deben examinarse por separado.
Explora tres situacións
-
01
Captura
Ficheiro A cunha declaración asinada.
-
02
Edición documentada
Ficheiro B: cambios declarados e referencia á orixe.
-
03
Exame da copia
Vínculo, sinatura e confianza comprobados neste suposto.
Hai unha vía para verificar a procedencia.
Neste suposto, as declaracións están vinculadas ao ficheiro e comprobáronse a sinatura e a súa confiabilidade. Isto permite examinar a procedencia declarada; non demostra por si só que o representado ocorrese.
Non dispoñemos desa vía de verificación.
A copia non ofrece unha credencial accesible neste suposto. Iso non demostra falsidade. Pódense solicitar outras versións e examinar metadatos, trazas de procesamento e contexto.
A vinculación co ficheiro falla.
O contido recibido non coincide co vínculo criptográfico examinado. Hai que investigar que cambiou e por que. Este fallo non determina por si só a intención dunha modificación nin a veracidade da escena.
Vídeo e imaxes xeradas ou alteradas mediante IA
6. Análise forense de vídeo e continuidade temporal
A análise do ficheiro e da sucesión de fotogramas permite estudar saltos, repeticións e cambios de velocidade. Estas observacións cotéxanse co sistema de gravación: unha descontinuidade pode ter causas técnicas e non demostra por si soa unha edición.
7. Imaxes sintéticas, recheo xerativo e deepfakes
A xeración completa dunha imaxe, a substitución dun rostro e a modificación dunha rexión formulan preguntas distintas. O seu exame pode combinar procedencia, pegadas técnicas, coherencia visual e temporal, e ferramentas de detección avaliadas para o material recibido. O rendemento dun detector depende, entre outros factores, dos xeradores e das transformacións considerados na súa avaliación. Pode ser necesario concluír que a información dispoñible é insuficiente.
Exemplo: contrastar unha imaxe xerada e unha fotografía de control sometidas á mesma compresión.
A información que contén a escena
8. Mellora da imaxe e avaliación da súa calidade
O axuste de contraste, o tratamento do ruído, a estabilización ou determinadas correccións de desenfoque poden facilitar o exame da información rexistrada. Documéntanse as operacións e consérvase o orixinal para valorar que detalles son estables e que limitacións persisten. A mellora non garante recuperar información perdida; os detalles creados mediante xeración artificial non se presentan como observacións do ficheiro orixinal.
Exemplo: mostrar un detalle antes e despois dun procesamento documentado.
9. Fotogrametría e medición de escenas
As imaxes poden permitir estimar dimensións, posicións e relacións espaciais cando existen referencias e condicións xeométricas suficientes. A análise considera a perspectiva, a calibración, a distorsión óptica e a incerteza da medida. Explícase que datos sustentan a estimación e cando as imaxes non permiten unha medición defendible.
Exemplo: estimar unha dimensión sobre un plano de referencia identificado na escena.
10. Comparación de persoas, obxectos e características visibles
A comparación examina semellanzas e diferenzas entre imaxes, atendendo á resolución, á postura, á perspectiva e á iluminación. Pode aplicarse a trazos faciais e a características de pezas de roupa, vehículos ou obxectos. Na comparación facial, a avaliación morfolóxica e a revisión técnica deben diferenciarse dunha busca automática de candidatos. O alcance da conclusión depende da información visible e do método utilizado.
Exemplo: documentar que características permiten comparar dúas imaxes e cales non son avaliables.
11. Contexto, xeolocalización e coherencia temporal
A comparación con outras imaxes, elementos da escena e fontes documentadas pode axudar a contrastar o lugar ou o contexto atribuído a unha fotografía ou a un vídeo. Os datos de posición e tempo estúdanse xunto coa información visual; cando procede, tamén se examina a compatibilidade das sombras con hipóteses de iluminación solar. Unha imaxe sen alteracións pode ter sido difundida cunha descrición incorrecta.
Exemplo: investigar se unha fotografía corresponde ao lugar e ao momento cos que se presenta.
Aplicacións especializadas
12. Imaxe infravermella, ultravioleta e multiespectral
A captura baixo condicións controladas de iluminación e filtrado permite estudar diferenzas que non resultan visibles nunha fotografía convencional. Pode contribuír ao exame de documentos, materiais e determinados indicios. Require unha adquisición adecuada e unha avaliación especializada: unha imaxe infravermella non se obtén aplicando un filtro de cor a unha fotografía visible, e unha resposta óptica non identifica por si soa unha substancia.
Exemplo: comparar capturas rexistradas dunha mesma mostra en distintas condicións.
13. Integridade de imaxes científicas
As figuras de laboratorio e as publicacións poden examinarse para localizar reutilizacións, duplicacións, montaxes e axustes que afecten á súa interpretación. A comparación pode abranguer diferentes paneis ou documentos e contrastarse cos ficheiros de adquisición. Detectar unha coincidencia ou anomalía abre unha cuestión que debe investigarse; non determina por si só a súa causa nin a intención de quen preparou a figura.
Exemplo: localizar a mesma rexión en dous paneis presentados como observacións diferentes.
14. Esteganálise e datos ocultos
Algúns ficheiros poden conter información que non aparece na súa visualización normal. O estudo da súa estrutura e de determinadas propiedades do sinal permite investigar indicios de ocultación ou a presenza de marcas de auga coñecidas. A posibilidade de detectar e recuperar eses datos depende do procedemento empregado e da conservación do ficheiro; unha resposta negativa dunha ferramenta non descarta todos os métodos de ocultación.
Exemplo: explicar a diferenza entre metadatos visibles para un lector, información oculta no sinal e unha marca deseñada para a súa detección.
Guías e lecturas
A bibliografía e as guías profesionais axudan a situar cada técnica, as súas condicións de aplicación e as súas limitacións.
- SWGDE: boas prácticas para a autenticación de imaxes.
- SWGDE: boas prácticas para a autenticación de vídeo dixital.
- C2PA: especificacións de procedencia e credenciais de contido.
- FISWG: visión xeral e metodoloxía de comparación facial.
Investigación sobre pegadas de cámara, IA e integridade científica
- Iuliani, Fontani e Piva: límites da unicidade das pegadas PRNU.
- Guillaro e colaboradores: TruFor, detección e localización de manipulacións.
- Park e Owens: Community Forensics e xeneralización da detección de imaxes sintéticas.
- Criminisi, Reid e Zisserman: medición a partir dunha vista.
- Bucci: detección de manipulacións en imaxes da literatura biomédica.
Estes ámbitos relaciónanse coa documentoscopia, a fotografía forense e a fotografía de obras de arte. Para afondar nos métodos e na súa aplicación, consulta o curso de análise forense de imaxes.
Consultar sobre Análise Forense de Imaxes ↗
Explora outras especialidades
Todas as especialidades de imaxe científica e forense · Coñece os socios de AEICF